Bilimsel Yayınlar – Prof. Dr. Hacı Duran

Türkiye’de Dini Gruplarda Himayecilik/Mandacılık Eğilimleri

haciduran — Fri, 27 Mar 2026 10:04:02 +0000

Son zamanlarda Türkiye’de ABD/İsrail-İran kontrollü teknolojik savaşın gölgesinde, mezhep, cemaat ve tarikat tartışmaları yeniden alevlendi. Sünnilik ve Şiilik tartışmaları kışkırtıcı kavramlar ve görsellerle savaş taraftarlığını pekiştirecek tarzda gündeme getirildi. Bu kışkırtıcı ve fanatik/bağnaz dini söylemler, İsrail/Amerikan taraftarlığı ve İran/Şii taraftarlığı konumlarını meşrulaştırma süreçlerini canlandırdı. Böylece, yeni oluşturulan uydurma fikirler; Sünnilik ve Şiilik gibi imajlarla kitlesel ve politik alanlara taşınıyor. İnsanların milli ve vatansever duyguları, uydurulan ve görselleştirilen melez mezhep imajları ile yönetiliyor. Amerikan/İsrail veya İran/Şiilik gibi güçlerin çıkarlarına göre manipüle ediliyor. Bu makale 2003 yılında yayınlandı. O dönemde ABD’nin Irak’ın işgali süreci işliyordu. Bazı dini gruplar, açıkça ABD’nin Irak’taki işgalini Türk Kurtuluş Savaşı yıllarındaki mandacılar gibi meşru görüyorlardı. Bu örnek olayı temel alarak bu çalışma yapılmıştı; makale yayınlanmıştı. Bu günlerde Sünnilik ve Şiilik adına kurgulanan karşıt mandacı grupları ve bunların basındaki aktörlerini tanımak için bu makalenin yeniden okunmasında yarar var.

İSLAM DÜNYASINDA İDEOLOJİLER, ETNİK AİDİYETLER VE TERÖR

haciduran — Sat, 04 Oct 2025 21:39:17 +0000

İslam dünyası uzun yıllardır, bir iç savaş girdabına girmiştir. Bu makale 2015 yılında yayınlandı. Arap baharının başladığı 2011 yılından itibaren, başta Irak, Suriye, Mısır, Libya ve Tunus olmak üzere yaşanan çatışmaları bizzat yerinde gözledim. Çatışan tarafların düşünceleri, örgüt yapıları, sosyal tabanları ve emperyalist destekçileri tek tek araştırıldı. Bu makale araştırmadan elde edilen bulgulara dayanılarak yazıldı. Konu bugün hala önemini korumaktadır. Elde edilen bulgular günümüz için aynen geçerlidir. Kişilerin kışkırtılması, tarihi metaforlarla kökenlerinden kopartılması ve hayali umutlara değerlere bağlanması bugün hala başarılıyor. Suriye, Libya ve Irak’ta niye bu kadar büyük yıkımlar ve katliamlar oldu? Merak edenleri okumaya bekliyorum

İslam Dünyasında İdeolojiler Etnik Aidiyetler ve Terör

Uydurulan Tarihlerin Sosyolojisi

haciduran — Wed, 17 Sep 2025 12:58:42 +0000

Tarih, Batı dillerinde Storia, kelimesinin değişik telafuzları ile adlandırılmıştır. Türkçede kullanılan Tarih kavramı ise Arapça kökeni bakımdan olayların zaman sırasına göre kayd edilmesi, sıralanması manasına gelir. Storia ise, geçmişte gerçekleştiği veya gerçekleştiğine inanılan olayların olgulaştırılarak hikayeleştirilmesi, abartılması ve yeniden gösterime konması demektir. Günümüzde, hem İslam dünyasında hem de batıda kendisine tarih denilen malumatın tümü, historiya’ya göre öyküleştirilmiş, canlandırılmış, imajlara dönüştürülmüş metinlerdir. Bu durum gerçekçilik ile idealizmi veya pozitivizmi yeniden karşı karşıya getirmektedir. Herkes bilime inandığını, belgelere dayanarak konuştuğunu, tarihi verileri kullandığını varsaymaktadır. Gerçekte ise idealize edilmiş, süslenmiş, renklendirilmiş veya bir sanat eserine dönüştürülmüş metinlerden atıf yapıyorlar. Böylece gerçekçilikten sapmanın boyutları bile saptanamaz duruma gelmektedir. Klasik modern tarih kurguları, İslam toplumlarında kimi zaman dini metinlerin anlamlarının çarpıtılması, kimi zaman ise mitolojik öğelerin yeniden canlandırılması ile etkili oldular. Ve günümüzde konu o kadar çığırından çıktı ki, uydurulan yeni her ideoloji, fikir ve düşünce için gerçek olduğu var sayılan bir tarih uydurulabiliyor. Öyle bir yerdeyiz ki, kökleri belirsiz bir mazinin uzantısı olma her şekilde kanıtlanabiliyor, gelecek sanki avuçlarımızın içindeymiş gibi konuşulabiliyor. Bu makale yanılsama sürecinin nasıl işlediğini anlatıyor. Tarih diye yazılan, anlatılan ve filmleştirilen olayların gerçeklikle çoğu kere alakasız olduğunu tartışmaya açıyoruz

View Fullscreen

Sosyal Bilgilerde Sosyolojinin Yeri ve Önemi

haciduran — Wed, 17 Sep 2025 12:01:45 +0000

Sosyal Bilgiler, ilköğretim düzeyinde yapılan eğitimde verilen bir derstir. Bu ders, ilk zamanlarda Vatandaşlık Bilgisi, Hayat Bilgisi kısmen de tarih gibi derslerin kapsamında verilirdi. Günümüzde temel bir öğrenme ve eğitim alanı olarak görülmektedir. Sosyal bilginin en basit örnekleri aslında kişilerin toplumda bulundukları konum, statü ve oynadıkları rollerin tanımıdır. Anne, baba, kardeş, dede, karı, koca, amca, dayı ve nine gibi kavramların her birisi bir role ve statüye karşılık gelmektedir. Bunlar gibi, akraba topluluklar, hemşehri bağı ile birbirlerine bağlı olanlar, aynı soydan geldiklerine inananlar, aynı milletin mensupları da sosyal bilgilerin en saf örnek kavramlarındandır. Bu makale, sosyolojik bilginin, düşüncenin, kavramsallaştırmanın ve muhayyilenin sosyal bilgiler ders kitaplarında yerini açıklamaktadır. Önemini anlatmaktadır.

View Fullscreen

Osmanlı Arşivlerinin Türk Sosyolojisi İçin Önemi

haciduran — Wed, 17 Sep 2025 10:56:39 +0000

Arşiv belgeleri, arkeolojik malzeme, masallar, halk söylenceleri vb. belgeler sosyolojik bir tahlil, karşılaştırma, tanımlama ve öngörü yapmak için her zaman önemli olmuştur. Toplumsal düzenin, insan ürünü olan uygarlığın ve kültürün belli ilkelere, yasalara ve kurallara göre işlediği, yapılandığı, oluştuğu, değiştiği veya yenilendiği çıplak bir gözlem ve sağduyu ile fark edilebilir. İlk filozoflar, sosyal felsefeciler, İbn Haldun, G. Vico, Montesquieu, S. Simon ve A. Comte gibi sosyoloji biliminin kurucu düşünürleri, her hangi bir alan, laboratuvar ve sosyal deney yapmadan mevcut tarihi malzemeye bakarak bu bilimi kurdular. Bu makale Osmanlı arşivindeki belgelerin, Akdeniz, İslam Dünyası, Karadeniz ve Balkanlardaki toplumların tarihi hafızası için Osmanlı arşivindeki malzemeden yararlanma konusunda bir rehber niteliğindedir.

View Fullscreen

Sosyolojik Düşünceye Dair

haciduran — Tue, 16 Sep 2025 07:10:27 +0000

Sosyolojik düşünce, sadece sosyoloji, felsefe ve benzeri bilim dallarında verilen eğitimlerle edinilen bir yetenek değildir. Ancak günümüz formel, yasal ve kurumsallaşmış eğitim değerlerine ve zihniyetine göre düşünenler, sosyolojik düşünme yeteneğinin sadece resmi sosyoloji eğitimi ile edinilebileceğini varsaymaktadırlar. Bu makale insan doğasının sosyal olması ile, sosyolojik düşence ve muhayyile arasındaki ilişki üstünde durmaktadır. Sağduyunun sosyal kategorileri, sosyal ilişkileri, rolleri ve statüleri nasıl ayırt edebildiğini göstermeye çalışmaktadır. Doğal ve sağduyuya bağlı bir sosyolojik düşünce ile resmi, paradigmatik, , metodik, ideolojik veya bilimsel olduğu varsayılan sosyolojik düşünce arasındaki farkları ve ilişkileri ele almaktadır.

View Fullscreen

Yapay Zeka Dillerinin Konuşma ve Yazama Dilleri Üzerindeki Etkisi Üzerine sosyolojik Bir Araştırma

haciduran — Sun, 14 Sep 2025 19:50:31 +0000

İnsanlar doğal olarak sözlü bir dil kullanarak anlaşır. Yazı ve yazı dili ise bilindiği gibi, insan hayatına çok sonra girmiştir. Hatta günümüzde insanlar sosyal ilişkilerinin büyük kısmını yine yazı dili olmadan, sözlü doğal dil ile yaparlar. Yazı dilinin örnekleri çok fazladır. En yaygın olanları ise; resim, hiyerografik, runik, fonetik vb. yazı türleridir. Yazının sözden daha güçlü, etkili, kutsal ve gerçekçi olduğu hep iddia edildi. Ancak unutulmamalıdır ki yirminci yüzyılın son çeyreğine kadar, yazı her zaman bir azınlık grubunun özel dili olmuştur. Din adamları, politikacılar ve bilim insanlarının sosyal mevkilerinin bir göstergesi olmuştur. Yazısız toplumlar, konuşarak birbirlerine seslerini, jestlerini ve mimiklerini göstererek anlaşıyorlar. Yazının icadı, birçok iletişim biçimini resmileştirdi, doğal dil alanı dışına çıkardı. Daha sonra kitaplar, gazeteler ve matbaa gibi yazı teknolojileri doğal iletişimi hızlı bir tarzda basmakalıp şekillerle tekrarlanıp sunulan kitaplara ve afişlere bağladı. Günümüzde ise, dijital iletişim malzemeleri, yazı kültürünü sarsıyor, kitaba bağımlılığı azaltıyor. Her şeyi sözlü kültüre irca ediyor. Bu makale sürecin nasıl işlediğini anlatıyor.

View Fullscreen

Yetişkinlerde ve Okuma Yazma Bilmeyenlerde Zihinde Hesap Yapma Becerileri

haciduran — Sun, 14 Sep 2025 19:35:26 +0000

İnsanlar; binlerce yıl, okula gitmeden, okuma ve yazma bilmeden, saymayı, sayılarla işlem yapmayı ve bu işlemleri yaparak haklarını, çıkarlarını, ne kadar uzakta veya yakında olduklarını ya da ne kadar çok veya büyük bir olguyla karşı karşıya olduklarını, ölçümlere ve sayımlara bağlı olarak dengelemeyi başarılı bir tarzda gerçekleştirdiler. Günümüzde bile, resmi okul programlarına göre kalıplaşmış dört işlem ve geometrik hesaplama tekniklerine rağmen birçok kişi doğal bir hesaplama tekniği kullanmaktadır. Bu makale bu sürecin nasıl işlediğini örnek vererek anlatıyor

View Fullscreen

Gündelik Hayatın Matematiği

haciduran — Sun, 14 Sep 2025 19:28:50 +0000

Günümüzde, geometri ve matematik hesaplama işlemlerini, herkes okul programlarında öğreniyor. Okul olmadan bu bilgilerin öğrenilemeyeceği varsayılıyor. Bundan dolayı her türlü geometrik ve aritmetrik bilgi için okul, okuma yazma ve resmi matematik derslerinin eğitim programları temel alınıyor. Ancak binlerce yıl insanlar okuma yazma ve resmi okul programı geometrisi ve matematiği bilgileri olmadan yaşadılar. Dil öğrenme gibi, geometri ve matematik öğrendiler ve öğrettiler. Ekli makale bu sürecin nasıl işlediğini anlatıyor

View Fullscreen

Alkol ve Uyuşturucu Alışkanlığının Sosyo Psikolojik Boyutları

haciduran — Wed, 10 Sep 2025 20:23:08 +0000

Alkol ve uyuşturucu bağımlılığı şekil değiştirerek artmaya devam ediyor. Bir zamanlar sadece alkol içeren içecekler ve esrar gibi uyuşturucu maddeler sorun görülürdü. Mücadele kampanyaları bunlara karşı yapılırdı. Uyuşturucu maddelerle bu şekilde mücadele edilmeye çalışılırdı. Dini inançların güçlendirilmesi ile uyuşturuculara karşı mücadele edilirdi. Sarhoş edici içeceklerin haram ve günah sayılması mücadele için önemli görülürdü.Bazen de batıni ve haşhaşi dini örgütlerdeki gibi, afyon gibi uyuşturucular dünyevi bir cennet için teşvik edilirdi. Ancak Türkiye gibi din karşıtlığının siyasi bir karar olarak benimsendiği bir toplumda, okullar, modernist söylemler ve çağdaşçılık tarzı ideolojik eğilimler, uyuşturucuları tam tersine teşvik edebiliyorlar. Bundan dolayı; çağdaşlaşma, modernleşme, batılılaşma, aydınlanma, laikleşme, Kemalizm ve benzeri ideolojilerle alkol teşvik edildi. Bir statü sembolü gibi sunuldu. Günümüz post modern tüketim toplumlarında ise özgürlük hakkının kullanımı gibi imajlarla teşvik ediliyor. Bu makale konuyu tarihi, sosyal, kültürel ve ideolojik boyutlarıyla ele alıyor.

View Fullscreen